Truy xuất nguồn gốc trong nhà máy puree là khả năng trả lời nhanh hai câu hỏi: một phuy vô trùng làm từ quả của vùng trồng nào, và một lô quả đã vào những phuy nào, giao cho khách nào. Luật EU chỉ bắt buộc mức “một bước trước – một bước sau”, Mỹ lùi việc thực thi quy định truy xuất FSMA 204 đến 20/7/2028, nhưng khách hàng quốc tế thường audit sâu hơn luật. Nhà máy Việt Nam nên xây dựng chuỗi mã lô nối liền từ mã số vùng trồng đến từng phuy 220 lít.
Tóm tắt nhanh
- Điều 18 Quy định (EC) 178/2002 áp dụng chung tại EU từ 01/01/2005, theo nguyên tắc “một bước trước – một bước sau”.
- FDA ban hành Quy tắc truy xuất thực phẩm (FSMA 204) ngày 21/11/2022; luật ngân sách năm tài khóa 2026 của Mỹ không cho thực thi trước 20/7/2028.
- Danh mục truy xuất của FDA có xoài, đu đủ, ổi, vải tươi; yêu cầu áp dụng khi quả vẫn ở dạng tươi.
- Tại Việt Nam, Nghị định 38/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 36/2026/NQ-CP là khung hiện hành về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói.
- BRCGS yêu cầu thử nghiệm truy xuất kèm kiểm tra số lượng hoặc cân bằng khối lượng (mass balance).
Ba lớp yêu cầu khi khách hàng audit truy xuất
Ba lớp đó là luật nước nhập khẩu, tiêu chuẩn mà nhà máy được chứng nhận (BRCGS, FSSC 22000…) và điều khoản riêng trong hợp đồng. Lớp cuối thường có yêu cầu rất chặt, vì rủi ro dư lượng phát sinh từ vùng trồng và chỉ hồ sơ vùng trồng mới khoanh vùng được lô có vấn đề.
EU: Điều 18 Quy định (EC) 178/2002
Quy định (EC) 178/2002 ngày 28/01/2002 là luật thực phẩm chung của EU. Theo hướng dẫn của Ủy ban châu Âu, yêu cầu truy xuất tại Điều 18 áp dụng chung từ 01/01/2005. Doanh nghiệp phải xác định được ai cung cấp thực phẩm cho mình, đã giao sản phẩm cho doanh nghiệp nào, và cung cấp thông tin này cho cơ quan có thẩm quyền khi được yêu cầu.
Thông tin tối thiểu gồm tên, địa chỉ nhà cung cấp và khách hàng, sản phẩm, ngày giao dịch, khối lượng; số lô được khuyến khích. Luật không buộc truy xuất nội bộ (liên kết lô vào với lô ra) và không áp dụng trực tiếp cho doanh nghiệp ở nước thứ ba. Nhưng Ủy ban châu Âu ghi nhận nhiều doanh nghiệp EU yêu cầu đối tác truy xuất vượt mức luật qua hợp đồng. Khi có sự cố, Điều 19 buộc họ rút sản phẩm và báo cơ quan có thẩm quyền, nên họ cần dữ liệu lô từ nhà cung cấp ngay.
Mỹ: Quy tắc truy xuất FSMA 204
FDA ban hành quy tắc “Requirements for Additional Traceability Records for Certain Foods” ngày 21/11/2022, hạn tuân thủ ban đầu là 20/01/2026. Tháng 8/2025, FDA đề xuất lùi 30 tháng, đến 20/7/2028. Sau đó, Đạo luật ngân sách năm tài khóa 2026 (P.L. 119-37) quy định không dùng ngân sách để thực thi quy tắc trước 20/7/2028.
Quy tắc áp dụng cho cả doanh nghiệp nước ngoài, với thực phẩm thuộc Danh mục truy xuất (Food Traceability List – FTL). Doanh nghiệp phải ghi dữ liệu chính (Key Data Elements) tại bảy sự kiện truy xuất trọng yếu (Critical Tracking Events), lập kế hoạch truy xuất và gửi FDA bảng tính điện tử trong 24 giờ khi được yêu cầu.
FTL gồm quả nhiệt đới tươi như xoài, đu đủ, ổi, vải, mít, khế; trừ chuối, dứa, cam quýt, bơ, dừa, chà là. FDA ghi rõ yêu cầu áp dụng khi nguyên liệu trong danh mục vẫn ở dạng tươi, và “tươi” không gồm dạng đã cấp đông. Quy tắc cũng miễn trừ thực phẩm được xử lý làm giảm vi sinh vật gây bệnh nếu lưu hồ sơ theo quy định. Nhà máy puree xoài nên cùng nhà nhập khẩu xác định sản phẩm có thuộc phạm vi hay không.
Việt Nam: mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói
Nghị định 38/2026/NĐ-CP ngày 24/01/2026 quy định về mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Điều kiện cấp mã gồm tuân thủ quy trình kỹ thuật, ghi nhật ký sản xuất đầy đủ, dùng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định và có hệ thống truy xuất. Mã được kiểm tra định kỳ và có thể bị tạm dừng hoặc thu hồi.
Nghị quyết 36/2026/NQ-CP ngày 31/7/2026 chuyển thủ tục sang trực tuyến toàn trình. Chủ tịch UBND cấp xã cấp mã trong 3 ngày làm việc, hoặc 10 ngày nếu đăng ký xuất khẩu sang thị trường yêu cầu mã số, theo nguyên tắc tự khai, tự chịu trách nhiệm và hậu kiểm. Dữ liệu được kết nối với Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo Công văn 4547/BNNMT-TTTV, mã dùng cho xuất khẩu được thêm ba ký tự mã quốc gia theo ISO 3166-1, và Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cập nhật cơ sở dữ liệu tập trung phục vụ kiểm dịch.
Đến tháng 5/2026, cả nước có 9.546 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu. Từ năm 2025 đến tháng 5/2026, phía Trung Quốc cảnh báo 403 mã vùng trồng và 240 mã cơ sở đóng gói; 167 và 99 mã trong số đó bị tạm dừng hoặc thu hồi.

Chuỗi mã lô từ vùng trồng đến phuy vô trùng
Nhà máy puree sản xuất liên tục, quả nhiều vùng trộn trong máy tách dịch, bồn và thiết bị cô đặc. Vì vậy cần định nghĩa lô sản xuất theo khung thời gian (ca, giờ) hoặc theo bồn, rồi ghi rõ lô tiếp nhận nào đã vào khung đó. Bảng dưới là khung dữ liệu tối thiểu chúng tôi khuyến nghị.
| Công đoạn | Dữ liệu cần ghi | Mã liên kết |
|---|---|---|
| Vùng trồng, thu hoạch | Hộ, hợp tác xã; ngày thu hoạch; nhật ký thuốc bảo vệ thực vật | Mã số vùng trồng |
| Tiếp nhận quả | Phiếu cân, nhà cung cấp, kết quả kiểm tra đầu vào, mẫu lưu | Mã lô tiếp nhận |
| Tách dịch, cô đặc, tiệt trùng | Giờ bắt đầu, kết thúc; lô tiếp nhận đã đưa vào; bản ghi nhiệt độ, thời gian xử lý nhiệt | Mã lô sản xuất |
| Chiết rót vô trùng | Số phuy, bin; khối lượng tịnh; thời điểm chiết | Mã phuy hoặc bin |
| Kho, xuất hàng | Số container, khách hàng, ngày giao, số lượng | Vận đơn, hóa đơn |
Đơn vị truy xuất cuối cùng là bao bì vô trùng. Máy chiết rót vô trùng của Tropical Food Machinery Srl chiết phuy đến 220 lít (CALIPSO), phuy và bin hoặc Goodpack 1.000 lít (TETI), bag-in-box 3, 5, 10, 20 lít (DIONE). Xem thêm máy chiết rót vô trùng.

Dữ liệu quá trình là phần dễ bị bỏ sót. Theo catalogue 2025 của TFM, hệ thống tiệt trùng được điều khiển tự động hoàn toàn, và dịch vụ sau bán hàng có thể cung cấp hệ thống SCADA tại nhà máy. Khi bản ghi nhiệt độ, thời gian được lưu tự động theo giờ, nhà máy ghép chúng với mã lô sản xuất thay vì chép tay. Xem dịch vụ tự động hóa quá trình sản xuất.
Thử nghiệm truy xuất và thu hồi giả định
Codex CXC 1-1969 (Nguyên tắc chung về vệ sinh thực phẩm) yêu cầu mỗi bao bì được đánh dấu cố định để nhận biết nhà sản xuất và lô, và hệ thống truy xuất phải cho phép thu hồi sản phẩm khi cần. Với BRCGS Food Safety phiên bản 9, thử nghiệm truy xuất phải kèm kiểm tra số lượng hoặc cân bằng khối lượng, áp dụng cho nguyên liệu, thành phẩm và cả nhãn in có thông tin an toàn thực phẩm. Quy trình xử lý sự cố, gồm thu hồi giả định, phải được thử ít nhất mỗi năm một lần. Xem thêm bài chứng nhận an toàn thực phẩm cho nhà máy puree.
Bài thử nên đi hai chiều. Chiều ngược: chọn ngẫu nhiên một phuy, truy về lô sản xuất, lô tiếp nhận và mã số vùng trồng. Chiều xuôi: chọn một lô quả, tìm mọi phuy chứa lô đó và khách đã nhận. Với nước ép cô đặc, cân bằng khối lượng nên tính theo chất khô hòa tan, vì khối lượng sản phẩm giảm mạnh sau cô đặc. Cách đo °Brix có trong bài kiểm soát chất lượng puree và nước ép cô đặc.
Những điểm cần rà soát trước audit
- Thu mua qua trung gian: phiếu nhập phải ghi vùng trồng của từng lô, không chỉ tên người bán.
- Trộn lô trong bồn: quy định rõ thời điểm đóng một lô, ví dụ khi đổi ca hoặc khi vệ sinh bồn.
- Dán nhãn lại: phuy chuyển kho phải giữ nguyên mã lô gốc.
- Hồ sơ rời rạc: phiếu cân, nhật ký ca, bản ghi nhiệt độ cần dùng chung một mốc thời gian.
- Dư lượng: lấy mẫu theo vùng trồng giúp khoanh vùng nhanh khi có cảnh báo. Xem các bài xuất khẩu puree sang EU và xuất khẩu nước ép sang Mỹ.
Đây cũng là nền tảng của liên kết vùng nguyên liệu – nhà máy.
Câu hỏi thường gặp
Xuất puree sang EU có bắt buộc truy xuất đến vùng trồng không?
Theo Điều 18, nghĩa vụ pháp lý thuộc về nhà nhập khẩu EU, ở mức “một bước trước – một bước sau”. Nhưng khách hàng có thể yêu cầu truy xuất đến vùng trồng qua hợp đồng, và đây là cách để khoanh vùng rủi ro dư lượng.
FSMA 204 có áp dụng cho puree xoài vô trùng không?
FTL có xoài tươi, và yêu cầu áp dụng khi xoài vẫn ở dạng tươi. Puree đã xử lý nhiệt có thể nằm ngoài phạm vi, nhưng cần xác nhận với nhà nhập khẩu. FDA không thực thi quy tắc trước 20/7/2028.
Nhà máy chế biến có cần mã số vùng trồng không?
Mã số vùng trồng cấp cho vùng sản xuất, không cấp cho nhà máy. Nhà máy nên ưu tiên mua quả từ vùng đã có mã và ghi mã vào phiếu tiếp nhận làm điểm khởi đầu chuỗi truy xuất.
Trao đổi về dự án của bạn
Bố trí bồn, điểm lấy mẫu, máy chiết rót và hệ thống ghi dữ liệu quyết định nhà máy có truy xuất được theo lô hay không. Hãy gửi cho văn phòng đại diện tại TP.HCM loại quả, sản lượng và thị trường mục tiêu để chúng tôi cùng xác định cấu hình phù hợp. Liên hệ tư vấn dự án.
Nguồn tham khảo
- Ủy ban châu Âu (26/01/2010). Guidance on the implementation of Articles 11, 12, 14, 17, 18, 19 and 20 of Regulation (EC) No 178/2002 on General Food Law.
- Cơ quan An toàn Thực phẩm Ireland – FSAI (2013). Guidance Note No. 10: Product Recall and Traceability (Revision 3) (trích Điều 18, 19 Quy định 178/2002).
- FDA, Mỹ. FSMA Final Rule on Requirements for Additional Traceability Records for Certain Foods.
- FDA, Mỹ. Food Traceability List.
- Federal Register (07/8/2025). Requirements for Additional Traceability Records for Certain Foods: Compliance Date Extension (đề xuất lùi hạn).
- Congressional Research Service (29/4/2026). The Food and Drug Administration’s Food Traceability Rule: Overview and Issues for Congress (R48925).
- Báo Điện tử Chính phủ (31/7/2026). Đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói (Nghị quyết 36/2026/NQ-CP).
- Dân trí (31/7/2026). Cấp và quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói toàn trình trên mạng.
- VTV (05/2026). Từ “cấp mã số” đến giữ uy tín nông sản Việt (Nghị định 38/2026/NĐ-CP, số mã đã cấp và bị cảnh báo).
- Báo Thế giới và Việt Nam (10/5/2026). Hướng dẫn triển khai Nghị định 38 liên quan đến quản lý mã số vùng trồng ở cơ sở đóng gói (Công văn 4547/BNNMT-TTTV).
- UBND xã Thuận Lợi, Đồng Nai (2026). Đẩy mạnh thực hiện Nghị định 38/2026/NĐ-CP gắn với quản lý mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.
- FAO/WHO Codex Alimentarius (sửa đổi 2020, 2022). General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969), mục 14.1.
- BRCGS. Global Standard Food Safety Issue 9 – Frequently Asked Questions (điều 3.9.3, 3.11.3).
- Tropical Food Machinery Srl – dây chuyền chiết rót vô trùng; catalogue Food Processing Technology 2025 (REV 4.0), trang 9 và 14.
Ảnh đại diện: FRANK MERIÑO/Pexels.
