Văn phòng đại diện tại Việt Nam của Tropical Food Machinery Srl (Ý)
Blog Post

Kiểm soát chất lượng puree và nước ép cô đặc: °Brix, độ axit, độ nhớt, vi sinh, dư lượng – chỉ tiêu và tần suất

Kiểm soát chất lượng puree và nước ép cô đặc: °Brix, độ axit, độ nhớt, vi sinh, dư lượng – chỉ tiêu và tần suất

Kiểm soát chất lượng puree trái cây và nước ép cô đặc xoay quanh năm nhóm chỉ tiêu: °Brix (chất khô hòa tan), độ axit, độ nhớt, vi sinh và dư lượng. Mốc tham chiếu chính là tiêu chuẩn Codex CXS 247-2005 (tương đương TCVN 7946:2008), Bộ quy tắc AIJN của ngành nước quả châu Âu và yêu cầu riêng trong hợp đồng của từng khách hàng. Bài này tóm tắt các mốc đó và gợi ý điểm lấy mẫu, tần suất kiểm tra trên dây chuyền.

Tóm tắt nhanh

  • Codex quy định °Brix tối thiểu của nước quả hoàn nguyên: chanh leo 12,0, dứa 12,8, xoài 13,5, cam từ 11,2 trở lên; với chanh leo, dứa và cam, giá trị được hiệu chỉnh theo axit.
  • Sản phẩm chỉ được gọi là “cô đặc” khi °Brix cao hơn ít nhất 50% so với mức °Brix hoàn nguyên của cùng loại quả.
  • Phương pháp đo theo TCVN: °Brix bằng khúc xạ kế (TCVN 7771:2007 – ISO 2173:2003), độ axit chuẩn độ (TCVN 5483:2007 – ISO 750:1998).
  • Thiết bị cô đặc ARES và ZEUS của TFM cho thành phẩm 20–70 °Brix tùy sản phẩm.
  • Với vi sinh, cần kiểm soát cả vi sinh vật gây bệnh (Mỹ yêu cầu mức giảm 5 log) lẫn vi sinh vật gây hỏng chịu nhiệt như Alicyclobacillus.

Khung tham chiếu: Codex, TCVN và AIJN

Codex CXS 247-2005 và TCVN 7946:2008

Tiêu chuẩn chung của Codex cho nước quả và nectar (CXS 247-2005) định nghĩa nước quả, puree, nước quả cô đặc, puree cô đặc và nectar. Phụ lục của tiêu chuẩn có bảng °Brix tối thiểu cho nước quả và puree hoàn nguyên theo từng loại quả. Việt Nam chấp nhận tương đương hoàn toàn tiêu chuẩn này thành TCVN 7946:2008 “Nước quả và nectar”, hiện vẫn còn hiệu lực.

Codex quy định nước quả cô đặc là sản phẩm được tách nước bằng phương pháp vật lý đến khi °Brix cao hơn ít nhất 50% so với mức °Brix quy định cho nước quả hoàn nguyên của cùng loại quả. Quy tắc này áp dụng cả cho puree cô đặc.

Loại quả °Brix tối thiểu hoàn nguyên (Codex) °Brix tối thiểu để gọi là cô đặc (tính ×1,5)
Chanh leo (Passiflora edulis) 12,0 (hiệu chỉnh axit) 18,0
Dứa 12,8 (hiệu chỉnh axit) 19,2
Xoài 13,5 khoảng 20,3
Cam 11,8–11,2 (hiệu chỉnh axit), không thấp hơn 11,2 16,8 (tính trên mức 11,2)
Đu đủ, chuối Chưa có dữ liệu; lấy °Brix của quả dùng để cô đặc Tính từ °Brix thực tế của quả

Cột thứ ba là phép tính minh họa từ quy tắc “cao hơn ít nhất 50%”, không phải giá trị in trong Codex. Codex cũng ghi nhận °Brix tự nhiên của dứa ở một số nước có thể thấp hơn; khi đó nước quả hoàn nguyên có °Brix thấp hơn vẫn được chấp nhận nếu đáp ứng phương pháp đánh giá tính xác thực, nhưng không dưới 10 °Brix.

Bộ quy tắc AIJN

Bộ quy tắc thực hành (Code of Practice) của AIJN, Hiệp hội nước quả châu Âu, gồm 29 hướng dẫn tham chiếu (Reference Guidelines). Mỗi hướng dẫn đặt giá trị tối thiểu, tối đa hoặc khoảng giá trị cho các đặc tính thường gặp của một loại nước quả, dùng để đánh giá chất lượng, tính xác thực và nhận dạng sản phẩm. Bộ quy tắc còn có hướng dẫn về vệ sinh và vi sinh. Tài liệu chỉ dành cho người đăng ký, nên nhà máy cần mua bản đầy đủ để đối chiếu với loại quả của mình. Xem thêm bài xuất khẩu puree sang EU và Bộ quy tắc AIJN.

Bảng chỉ tiêu, điểm lấy mẫu và tần suất gợi ý

Kỹ thuật viên dùng micropipet lấy mẫu trong phòng thí nghiệm
°Brix là chỉ tiêu được đo nhiều lần nhất trong một ca sản xuất puree và nước ép cô đặc. Ảnh: Pavel Danilyuk/Pexels

Tần suất trong bảng là gợi ý từ kinh nghiệm thiết kế dây chuyền. Nhà máy cần điều chỉnh theo kế hoạch HACCP, thông số kỹ thuật trong hợp đồng và mức ổn định của nguyên liệu.

Chỉ tiêu Phương pháp Điểm lấy mẫu Tần suất gợi ý
°Brix Khúc xạ kế (TCVN 7771:2007 – ISO 2173:2003); có thể thêm cảm biến trực tuyến Nguyên liệu, sau tinh lọc, cửa ra thiết bị cô đặc, trước chiết rót Liên tục tại cửa ra cô đặc; theo mẻ ở các điểm khác
Độ axit chuẩn độ, pH Chuẩn độ điện thế hoặc chỉ thị màu (TCVN 5483:2007 – ISO 750:1998); máy đo pH Nguyên liệu, thành phẩm Mỗi lô thành phẩm; mỗi lô nguyên liệu đầu vào
Tỷ lệ °Brix/axit Tính từ hai chỉ tiêu trên Thành phẩm Mỗi lô
Độ nhớt, độ đặc Nhớt kế quay hoặc thiết bị đo độ chảy (consistometer) Sau tinh lọc, thành phẩm puree Mỗi lô; tăng tần suất khi đổi nguyên liệu
Màu, điểm đen, hàm lượng thịt quả So màu, ly tâm, kiểm tra cảm quan Thành phẩm Mỗi lô
Thông số xử lý nhiệt Ghi tự động nhiệt độ, thời gian giữ nhiệt Thiết bị tiệt trùng Liên tục, lưu hồ sơ theo lô
Vi sinh (thương mại vô trùng, nấm men, nấm mốc, Alicyclobacillus) Ủ mẫu; phương pháp IFU, ISO hoặc theo hợp đồng Thành phẩm sau chiết rót vô trùng Mỗi lô; giữ mẫu lưu
Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng Phòng thí nghiệm được công nhận Nguyên liệu theo vùng trồng, thành phẩm Theo kế hoạch lấy mẫu dựa trên rủi ro và yêu cầu thị trường

Từng nhóm chỉ tiêu trong thực tế

°Brix: chỉ tiêu quyết định giá trị lô hàng

°Brix là chỉ tiêu đầu tiên trong thông số kỹ thuật của nước ép cô đặc. Với quả có độ axit cao như chanh leo, dứa, cam, Codex dùng °Brix hiệu chỉnh theo axit, nên phòng thí nghiệm cần đo cả hai chỉ tiêu và ghi rõ cách hiệu chỉnh trong phiếu kết quả.

Trên dây chuyền, điểm kiểm soát quan trọng là cửa ra thiết bị cô đặc. Thiết bị màng rơi TFD ARES (cho nước ép độ nhớt thấp như dứa, cam) và thiết bị tuần hoàn cưỡng bức TFF ZEUS (cho sản phẩm độ nhớt trung bình – cao như xoài, chanh leo) của Tropical Food Machinery Srl cho thành phẩm 20–70 °Brix tùy sản phẩm. Với cấu hình 3 hiệu ứng, nhiệt độ vận hành các hiệu ứng là 76/62/48 °C (±2). Ổn định nhiệt độ và lưu lượng giúp °Brix cửa ra ổn định.

Thiết bị cô đặc tuần hoàn cưỡng bức của Tropical Food Machinery Srl
Thiết bị cô đặc tuần hoàn cưỡng bức, nơi °Brix thành phẩm được kiểm soát. Ảnh: Tropical Food Machinery Srl

Độ axit và tỷ lệ °Brix/axit

Độ axit chuẩn độ thường quy về axit citric. Tỷ lệ °Brix/axit phản ánh vị và độ chín, là cơ sở để khách hàng làm đồ uống phối trộn. Biến động tỷ lệ này giữa các lô phần lớn có thể truy về độ chín không đồng đều của nguyên liệu, nên đo °Brix và axit ngay khi nhận quả giúp phân loại lô trước khi chế biến.

Độ nhớt: đặc biệt quan trọng với puree

Puree xoài, chanh leo có độ nhớt cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bơm, truyền nhiệt và chiết rót. Độ nhớt phụ thuộc vào cỡ lưới tinh lọc, hàm lượng thịt quả và việc vô hoạt enzyme. Đó là lý do TFM dùng thiết bị cô đặc tuần hoàn cưỡng bức cho sản phẩm độ nhớt trung bình – cao, và thiết bị tiệt trùng POSEIDON TCMA được thiết kế cho nước ép độ nhớt cao và puree như xoài, ổi. So sánh hai công nghệ có trong bài cô đặc màng rơi hay tuần hoàn cưỡng bức.

Vi sinh: vi sinh vật gây bệnh và vi sinh vật gây hỏng

Với thị trường Mỹ, 21 CFR 120.24 yêu cầu kế hoạch HACCP cho nước quả có biện pháp đạt mức giảm 5 log (100.000 lần) vi sinh vật gây bệnh liên quan, duy trì suốt hạn sử dụng. Thiết bị POSEIDON TCMA của TFM tiệt trùng ở nhiệt độ trên 115 °C, thời gian giữ nhiệt đến 60 giây tùy cỡ máy, sản phẩm ra ở 30 °C trước khi vào máy chiết rót vô trùng. Nhiệt độ và thời gian giữ nhiệt cần được ghi tự động theo lô; đó là hồ sơ để thẩm định quá trình.

Bên cạnh vi sinh vật gây bệnh, nước quả có tính axit còn có nguy cơ hỏng do Alicyclobacillus. Vi khuẩn này tạo bào tử chịu nhiệt, có thể sống sót qua thanh trùng và sinh guaiacol, chất có mùi khói, mùi thuốc khó chịu. Liên đoàn quốc tế các nhà sản xuất nước quả (IFU) ban hành phương pháp IFU Method No. 12 để phát hiện vi khuẩn này trong nguyên liệu và thành phẩm. Khi khách hàng đưa chỉ tiêu này vào thông số kỹ thuật, nhà máy cần thống nhất phương pháp kiểm nghiệm. Về bao bì vô trùng, xem bài chiết rót vô trùng và bao bì xuất khẩu.

Dư lượng: kiểm soát từ vùng trồng

Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật không thể loại bỏ trong nhà máy. Khi cô đặc, nước bay hơi nhưng phần lớn dư lượng có thể ở lại, nên rủi ro vượt mức tăng lên. Nhật Bản áp mức chung 0,01 ppm cho hoạt chất chưa có mức dư lượng tối đa riêng theo Hệ thống danh mục khẳng định từ ngày 29/5/2006. Kế hoạch lấy mẫu dư lượng nên gắn với từng vùng nguyên liệu và từng thị trường đích; yêu cầu chi tiết của EU, Mỹ có trong bài Juice HACCP và FSVP và bài về EU nêu ở trên.

Hồ sơ chất lượng gắn với hệ thống quản lý

Kết quả kiểm tra chỉ có giá trị khi gắn với mã lô, mẫu lưu và hồ sơ thiết bị:

Câu hỏi thường gặp

Puree chanh leo cô đặc phải đạt tối thiểu bao nhiêu °Brix?

Codex đặt °Brix hoàn nguyên tối thiểu cho chanh leo là 12,0 (hiệu chỉnh axit). Sản phẩm cô đặc phải cao hơn ít nhất 50%, tức từ 18,0 °Brix trở lên. Hợp đồng có thể quy định mức cao hơn.

Đo °Brix theo tiêu chuẩn nào?

Phương pháp khúc xạ theo TCVN 7771:2007, tương đương ISO 2173:2003. Với quả có độ axit cao, cần đo thêm độ axit chuẩn độ theo TCVN 5483:2007 để hiệu chỉnh.

Thiết bị cô đặc của TFM đạt được bao nhiêu °Brix?

Thiết bị TFD ARES và TFF ZEUS cho thành phẩm 20–70 °Brix tùy sản phẩm, với cấu hình 2, 3 hoặc 4 hiệu ứng.

Trao đổi về dự án của bạn

Nếu doanh nghiệp đang xây dựng thông số kỹ thuật sản phẩm hoặc muốn bố trí điểm lấy mẫu trên dây chuyền mới, hãy gửi cho văn phòng đại diện tại TP.HCM loại quả, dạng sản phẩm và thị trường mục tiêu. Chúng tôi sẽ đề xuất cấu hình cô đặc, tiệt trùng và điểm kiểm soát phù hợp. Liên hệ tư vấn dự án.

Nguồn tham khảo

  1. FAO/WHO Codex Alimentarius (2005). Codex General Standard for Fruit Juices and Nectars (CXS 247-2005).
  2. Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam. TCVN 7946:2008 Nước quả và nectar; TCVN 7771:2007 Xác định chất rắn hòa tan – Phương pháp khúc xạ; TCVN 5483:2007 Xác định độ axit chuẩn độ được.
  3. AIJN – Hiệp hội nước quả châu Âu. The AIJN Code of Practice.
  4. FDA, Mỹ. 21 CFR 120.24 – Process controls.
  5. Mermelstein N. (11/2012). Preventing Juice Spoilage. Food Technology, IFT.
  6. Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (MHLW). Introduction of the Positive List System.
  7. Tropical Food Machinery Srl. Dây chuyền cô đặc, thiết bị tiệt trùng – thanh trùng và catalogue 2025 (REV 4.0, trang 14).

Ảnh đại diện: ROMAN ODINTSOV/Pexels.

© 2026 Tropical Food Machinery Srl. Nội dung thuộc bản quyền. Khi chia sẻ hoặc sử dụng lại, vui lòng ghi rõ nguồn và dẫn link về tropicalfood.vn.